1. Nguồn gốc của khí
Ban đầu, trong vũ trụ tất cả chỉ là vô cực (1) là tình trạng có tồn tại vật chất nhưng có tính chất trống rỗng. Người xưa gọi dạng vật chất đó là Khí – khí bản căn - để chỉ cái vô hình, trống rỗng của nó. Khí bản căn đó động gọi là Khí Dương, tĩnh gọi là Khí Âm. Hai trạng thái này tương tác lẫn nhau tuân theo quy luật Ngũ hành mà tạo ra ngũ khí cũng là 5 dạng vật chất cơ bản: Thủy khí, mộc khí, hỏa khí, thổ khí, kim khí. Đây là quá trình khí hóa của vũ trụ. Từ năm thứ khí này mà hóa sinh ra muôn vật.
Khí bản căn khí hóa ---> Ngũ khí, ngũ khí kết hợp --->Vật
Khí bản căn này được quan niệm như hạt cơ bản, một dạng hạt không thể chia nhỏ hơn được nữa. Khí bản căn khí hóa – tương tác với nhau - thì thành các dạng vật chất khác nhau mà thôi.
2. Khí trong cơ thể con người
Con người cũng không nằm ngoài quy luật đó. Khí tụ thành hình, khí tán hình vong. Sách Trang Tử - Ngoại thiên viết: “Người ta sinh ra là do khí tụ. Khí tụ thì sống, khí tán thì chết cho nên nói khắp cả gầm trời đất chỉ có khí mà thôi”. Nói vậy để thấy Khí là cái gốc, cái trân quý nhất của con người. Cụ thể hơn, khí chính là con người vậy.
Trong cơ thể, tùy đặc điểm cấu tạo của từng tạng phủ mà sinh ra các loại khí khác nhau. Vd: tỳ khí, thận khí, can khí…
Khí do các tạng phủ sinh ra mang tính chất của ngũ khí.
- Tỳ khí, Vị khí – thổ khí.
- Phế khí, Đại trường khí – Kim khí.
- Thận khí, Bàng quang khí – Thủy khí.
- Can khí, Đởm khí – Mộc khí.
- Tâm khí, Tiểu trường khí – Hỏa khí.
Khí của lục phủ ngũ tạng đó là do tinh của lục phủ ngũ tạng nhờ vào vận hóa thủy cốc và khí trời mà sinh ra, tinh của Tỳ sinh ra Tỳ khí, tinh của Thận sinh ra Thận khí... Như vậy Tinh của mỗi tạng phủ có 2 chức năng:
- Sinh ra tạng khí. (Tinh sinh khí) Tạng khí kết hợp lại mà thành Chân khí – nguyên khí, là Khí bản căn.
- Kết hợp với tinh của tạng khác mà tạo thành tinh hậu thiên đi nuôi cơ thể.
* Tóm lại, khí là dạng vật chất ban đầu cấu tạo nên vũ trụ, qua quá trình khí hóa mà hóa sinh ra muôn vật. Chân khí trong cơ thể chính là khí bản căn.
Tài liệu tham khảo: Trung y học khái luận, Đại cương Triết học Trung Quốc
(1) Vô cực sinh thái cực, thái cực sinh lưỡng nghi, lưỡng nghi sinh tứ tượng.
Nhóm 2 - Clb y học k2C
